środa, 10 lutego 2016

Negatywne emocje część II

Źródła siły wewnętrznej Cały poradnik tutaj>>>

To samo, co obserwuję u nauczycieli i kapłanów, zauważam też u pozostałych ludzi, zajmujących publiczne stanowiska: u mówców, polityków, przywódców, ale też sprzedawców i różnych przedstawicieli handlowych. Wśród nich spotykam wielu, którzy żyją pod presją. Widać po nich, iż bardzo przejęli się tym, aby jak najlepiej wypaść przed innymi. Spotykam w nich wtedy przede wszystkim nie ich samych, ale przedstawicieli firmy, którzy starają się dobrze odegrać swoją rolę. Tracą oni niezmiernie dużo energii, ponieważ koncentrują się przede wszystkim na prawidłowej prezentacji, a nie na prawidłowej relacji do samego siebie. Chcą mieć możliwie jak największy utarg i efektywnie reklamują produkty, ale tracą przy tym swoją osobowość. „Sprzedać komuś kota w worku” oznacza, że ktoś chce mi wcisnąć podejrzaną rzecz. Przedstawiciele handlowi, którzy chcą mi coś wmówić, aby jedynie pozbyć się swoich towarów, nie mają u mnie uznania. Zatracają się za swoją rolą. Trudno dostrzec człowieka, który się za nią kryje. Ponieważ nie wyczuwam ich jako ludzi, odstraszają mnie raczej, zamiast zachęcać do kupna. Z innymi będzie podobnie – ich życie nie stanie się przez to łatwiejsze, a droga do sukcesu będzie raczej trudniejsza.
Rywalizacja i konkurencja mają dzisiaj duży wpływ na nasze życie. Jakże często nie koncentrujemy się w pełni na tym, co w danym momencie robimy, ale ciągle porównujemy się z innymi. Odbieramy otaczających nas ludzi jako rywali. Sami stawiamy się pod presją, że musimy być lepsi od innych, bo w przeciwnym razie nie awansujemy, a ocena przez środowisko wypadnie na naszą niekorzyść. Takie myślenie skoncentrowane na konkurencji ma swoją przyczynę w zaniżonym poczuciu własnej wartości. Gdy nie jestem zadowolony z siebie, muszę potwierdzić swoją wartość w oczach innych poprzez udowadnianie im swojej przewagi. Ten, kto żyje w harmonii ze sobą, umie przyjąć życie takim, jakie ono jest. Nie ma potrzeby ciągłego porównywania się z innymi. Porównywanie się z ludźmi zabiera energię, ponieważ myślenie o zwalczaniu konkurencji jest wyczerpujące. Czujemy się otoczeni ze wszystkich stron ludźmi, którzy chcieliby nas prześcignąć i musimy mieć się nieustannie na baczności, żeby w porę odpierać ataki rywali. Jednak prowadzona walka jest tylko pozorna. Na nic się nie zda, a będzie nas kosztowała sporo energii.

     Przymus kontrolowania i chęć sprawdzania wszystkiego jest kolejnym mętnym źródłem, z którego czerpiemy. Chcemy mieć kontrolę nad naszymi emocjami. Boimy się, że stracimy panowanie nad sobą. Inni mogliby wtedy odkryć nasze słabości i stłumione emocje. Chcielibyśmy też kontrolować swoje życie i móc wszystko przewidzieć. Są ludzie, którzy muszą kontrolować całe otoczenie i wszystkich wokół. Chcą, żeby wszystko było jasne, uporządkowane i pod kontrolą. W przeciwnym razie boją się, że stracą panowanie nad życiem. Podkreślam z całą mocą, że nasze upewnianie się i presja, żeby mieć wszystko pod kontrolą, wysysają nas. Czujemy się przeciążeni, ponieważ boimy się, iż moglibyśmy utracić kontrolę. Psychologia głosi zasadę, iż temu, kto chciałby wszystko kontrolować, wszystko w końcu wymyka się spod kontroli. Zaufanie odciąża nas, a strach prowadzi do jeszcze większej chęci kontrolowania. „Zaufanie jest dobre, a kontrola jeszcze lepsza” – to powiedzenie przypisywane Leninowi stwarza wśród ludzi napiętą atmosferę. Oczywiście kontrolowanie swoich emocji jest czasami sprawą bardzo ważną i konieczną. Towarzyszyłem raz duchowo kobiecie, która była wykorzystywana seksualnie i pod wpływem tych traumatycznych doświadczeń, chciała zawsze kontrolować swoje uczucia, aby znowu nie znaleźć się w podobnej sytuacji. Ale jednocześnie cierpiała z powodu wewnętrznego przymusu kontrolowania, ponieważ odcinał on ją od źródła uczuć. Jej życie było bardzo męczące. Czuła się wyczerpana i pusta. Z wielką cierpliwością musiała dopiero uczyć się zachowywania spokoju, zaufania do życia i powierzania się Bogu. W ten sposób zyskała kontakt z własnymi uczuciami i nową energię, i dopiero wtedy rozkwitła jej radość życia.

     Brak pewności siebie jest tak samo niebezpieczny. Ten, kto ma zaniżone poczucie własnej wartości, odbiera innych jako zagrożenie. Znam osoby, które z wielkim trudem odbudowywały swoje zaniżone poczucie własnej wartości. Nabyły większej pewności siebie, reagują w sposób pewniejszy i nie pozwalają tak szybko wpędzić się w wątpliwości. Spotykają jednak ludzi, zabierających im całą energię. Są to ci, którzy zdają się znać ich piętę achillesową i z tego słabego miejsca wysysają ich całą siłę. Osoby te czasami zadają sobie pytanie, dlaczego w obecności danego człowieka czują się tak słabo. Kto zna bliżej ich historię, zauważy, że jest to związane z ich stosunkiem do matki. Jeśli ich matka nie obdarzała ich zaufaniem, lecz ciągle krytykowała, będą spotykać kobiety, które wysyłają podobne „fale” jak ich matka. Ich wewnętrzne źródło zacznie wysychać. Wygląda to tak, jak gdyby te „matki – kobiety” miały tajemny dostęp do ich wewnętrznego źródła energii i wyczerpywały ją. Wielu nie umie się przed tym bronić.
Istnieją ludzie, zarówno kobiety, jak i mężczyźni, którzy jakby wysysają z innych energię. Pewna kobieta opowiadała mi, że bliskość jej męża sprawiała, iż czuła się coraz słabsza. On musiał sobie i jej udowadniać swoją siłę poprzez poniżanie jej. To działało na nią paraliżująco. Czasami spotykam też mężczyzn cierpiących na depresję, którzy wysysają z innych energię. Ma się wrażenie, jak gdyby położyli ssącego węża przy naszym wrażliwym i słabym miejscu i w ten sposób wysysali z nas całą energię. Dlaczego czujemy się w obecności niektórych ludzi jacyś słabsi? Dlaczego oni mają nad nami taką władzę? Mogę to sobie wytłumaczyć tylko w jeden sposób: Są to często ludzie, którzy nie potrafią czerpać z własnego źródła sił. Mają w sobie coś destruktywnego, coś, co hamuje życie. Nie mogą oni dopuścić do tego, aby w drugim człowieku rozkwitło życie. W czasie rozmów zauważyłem również, iż ludzie uciekający w idealistyczne wyobrażenia, zamiast dostrzegać rzeczywistość, odbierają mi energię. Mam wtedy wrażenie, jakbym mówił do ściany. Tacy ludzie mają w sobie coś nieokreślonego, niejasnego. Za wysokimi ideałami dostrzegam ich ubóstwo. Jednak nie da się do nich dotrzeć. Rozmowy z nimi są bardzo wyczerpujące. Ci ludzie dotykają mojego słabego punktu. Nawet jeśli przezwyciężyłem swą destruktywną stronę, to w czasie spotkań z takimi ludźmi ona się ponownie uaktywnia. Ważnym krokiem prowadzącym ku uzdrowieniu jest uświadomienie sobie tych zależności.

     Depresja jest chorobą, na którą cierpi dziś wielu ludzi. Kiedy zapadają na tę chorobę, czują się pozbawieni chęci do życia. Wszystko jawi im się jako bardzo trudne, męczące i wyczerpujące. Mają wrażenie bezsilności. Najmniejsze czynności kosztują ich wiele wysiłku. Wielu wie, że dobrze im robią spacery po lesie. Lecz nawet do tego czasami trudno jest im się zmusić. Są jakby sparaliżowani. Nie mają ochoty na nic. Najchętniej leżeliby przez cały dzień w łóżku. Lecz także to nie przynosi im ulgi czy zadowolenia. Niektórzy próbują wtedy przeciwdziałać nastrojom depresyjnym i zmuszają się do jakiejś pracy. Starają się pracować jak do tej pory. Lecz potem czują się zupełnie wyczerpani. Depresja jest często wezwaniem do szukania większego spokoju i odnajdywania w nim wewnętrznego źródła, głębszego niż własna wola, ambicja czy uzależniony od osiągnięć obraz samego siebie. Depresję wywołuje wiele przyczyn fizycznych i duchowych, mających swe źródła w sytuacjach życiowych i psychice człowieka. Daniel Hell, psychiatra szwajcarski, sądzi, iż u wielu ludzi depresja jest krzykiem duszy wołającej o pomoc w obliczu zbyt wielkich zmian lub wyobcowania. Człowiek potrzebuje miejsc, w których się może zakorzenić. Kto ciągle jest w drodze i nie może zaznać spokoju, u tego dusza reaguje często stanami depresyjnymi. Mówi się nawet o depresji pochodzącej z wyczerpania. Depresja pokazuje nam też czasami, że przekroczyliśmy jakąś miarę. Nie słuchaliśmy sygnałów duszy, domagającej się spokoju. Dopiero poprzez depresję zaczyna głośno krzyczeć, tak że musimy ją wreszcie usłyszeć. Jeśli tak jest, to depresja stanowi zaproszenie do wejścia w ciszę i zanurzenia się w wewnętrznych, uzdrawiających i pokrzepiających źródłach.

     Złość jest dla wielu tym, co mąci ich wewnętrzne źródło. Kiedy podczas wykładów wspominam o nieczystych źródłach, z których tak często czerpiemy, słuchacze stawiają mi pytania dotyczące złości. Jest to uczucie pojawiające się z różnych powodów i mogące zatruć nasze życie. Ludzie, którzy o tym opowiadają, nie lubią złości, ale nie potrafią się przed nią bronić. Za bardzo poddają się wpływowi innych. Nie mają kontaktu z własnym wnętrzem. Nie chronią swojego wewnętrznego źródła, lecz pozwalają innym wejść do niego i je mącić. Złość zanieczyszcza nasze wewnętrzne źródło, a często nawet nas od niego całkowicie odcina. Tkwiąca w nas złość jest wtedy tak mocna, że ma wpływ na całe nasze myślenie i odczuwanie. Te negatywne emocje zatrzymują naszą energię, która już nie może swobodnie przepływać. Niemieckie słowo złość (Ärger) pochodzi od słowa „arg”, co oznacza „zły, niedobry”. Złościć się oznacza zatem robić coś złego. Słowo to (Ärger) pochodzi też od rdzenia „ergh = być zdenerwowanym, roztrzęsionym”. Złość jest więc mocnym wewnętrznym poruszeniem, które kosztuje nas tak dużo sił, że zostajemy odcięci od wewnętrznego źródła. Kiedy jesteśmy zdenerwowani, pozwalamy, aby inni mieli nad nami władzę, aby nas paraliżowali i nami kierowali. Ważne jest, abyśmy przyjrzeli się naszej złości i jej powodom – i być może temu, co ma nam ona do powiedzenia – i nabrali dystansu do tego, co na nas ciąży i chce nami zawładnąć. Tylko w taki sposób będziemy mogli przedostać się do wewnętrznego źródła, które wytryska w nas spod warstwy, jaką stanowi złość.
Źródła siły wewnętrznej Cały poradnik tutaj>>> 

poniedziałek, 8 lutego 2016

Negatywne emocje część I.

Negatywne emocje czynią mętnymi źródła, z których czerpiemy. Nasze emocje, jak wiemy, mają różne oddziaływanie na życie. Zabarwiają je pozytywnie lub negatywnie. Działają ożywczo lub w sposób destruktywny i niszczący. Jeśli mają negatywny wpływ na nasze życie, przeradzają się wreszcie w postawy, które zostają utrwalone i coraz bardziej kształtują nasze życie.

     Strach może odgrywać w życiu rolę ostrzegawczą, a przez to dążącą do ochrony życia, czyli pozytywną. Ale jako siła destruktywna może nas obezwładniać, paraliżować i blokować. Spotkanie z człowiekiem owładniętym strachem jest dla mnie doświadczeniem ogromnie męczącym. W takich wypadkach często nie wiem, co mam powiedzieć. Nie mogę wydobyć z siebie słowa. Strach przeszkadza mi w robieniu tego, co normalnie bym zrobił. Pozwalam wtedy mieć wpływ na mnie komuś innemu. Oprócz tego socjalnego strachu przed innym człowiekiem i jego osądem, istnieje też strach przed zrobieniem czegoś źle, przed popadnięciem w winę. Myślimy wtedy: Lepiej nic nie robić, niż obarczyć się winą. Inni ludzie z kolei cierpią na różne fobie. Tak jest na przykład w przypadku tremy egzaminacyjnej. Kiedy rozmawiamy z tymi ludźmi, wiedzą wszystko, a w czasie egzaminu tkwiąca w nich panika nie pozwala im powiedzieć tego, czego się nauczyli. Czują się jakby odcięci od myślenia. Strach ma tendencję do coraz mocniejszego zawładnięcia nami. Ten, kto cierpi na tremę przed egzaminem, jest na niej tak bardzo skoncentrowany, że blokuje go ona o wiele wcześniej. Człowiek taki nie jest już w stanie się uczyć ani panować nad swoimi zdolnościami. Strach kosztuje go bardzo dużo, zabiera wiele sił, tak, że w końcu zaczyna się obawiać strachu i coraz bardziej pogrążać w sytuację, która wydaje się bez wyjścia.

     Ambicja może również mącić źródła naszej siły oraz możliwości regeneracji. Dzieje się tak, kiedy jest ona zbyt duża. Pewna dawka ambicji jest czymś pozytywnym, jeśli tylko pomaga nam pracować sumiennie i pilnie, aby rozwijać nasze zdolności. Ale ambicja może stać się wewnętrznym więzieniem, z którego będzie nam bardzo trudno się wydostać. Przesadna ambicja ma coś wspólnego z chciwością: chciwością szacunku, poważania, uznania i sławy. Jeśli ktoś podda się temu, straci kontakt z samym sobą i z tym, co w danej chwili robi. Będzie kierowany chciwością. Chciwość pobudza wprawdzie jego siły, ale ponieważ nie pochodzi z najgłębszego źródła, ale rodzi się z jego własnej woli, stanowi rabunek samego siebie i bezwzględne wykorzystywanie źródeł energii. Przesadna ambicja sprawia, iż pracę cechuje jakaś surowość. Istnieją ludzie ambitni, którzy zdążają do celu po trupach. Chodzi im tylko o jedno: własną chwałę, własną karierę. Inni są z obojętnością pomijani. Na polu zawodowym wybujała ambicja jest uważana za siłę napędową i motywację, a więc za cechę na wskroś pozytywną. Jej destrukcyjne następstwa nie ograniczają się tylko do sfery zawodowej. Również w życiu rodzinnym i prywatnym przesadna ambicja jest bardzo szkodliwa. Jeśli jestem zbyt ambitny w sprawie wychowania dzieci, to ostatecznie nie chodzi mi o ich godność i dobro, lecz o mnie samego, gdyż chcę po prostu pochwalić się dziećmi. Wykorzystuję dzieci do swoich własnych celów. To jest właśnie mętne źródło, utrudniające życie rodzinne.

     Pracoholizm jest dziś zaakceptowanym społecznie uzależnieniem. Uzależnienie łączy się z żądzą poważania. Człowiek uzależniony nie może obejść się bez tego, czego tak namiętnie szuka. Boi się poznać prawdę o sobie, gdyż chce nadal karmić się swoim uzależnieniem. Niektóre zakłady zatrudniają pracoholików jako menedżerów. Uważają, że tacy ludzie są najlepsi, ponieważ będą dużo pracować, a to wyjdzie firmie na dobre. Pracoholicy pracują wprawdzie dużo, ale często z tego nic nie wychodzi, ponieważ oni potrzebują pracy, żeby ukryć swoją wewnętrzną pustkę. Trzymają się kurczowo aktywności. A ponieważ nie mają dystansu wobec pracy, nie są kreatywni ani innowacyjni. Stają się ślepi. Najważniejsze jest dla nich tylko to, aby ciągle mieć coś do roboty. Mają wtedy wrażenie, że są potrzebni, pożyteczni. Podejmują się każdej pracy, ale niewiele dokonują. Pracoholizm jest mętnym źródłem. Kto z niego czerpie, ten wyczerpuje nie tylko siebie samego, ale też ludzi w swoim otoczeniu. Jego praca nie będzie błogosławieństwem ani dla niego, ani dla innych.

     Perfekcjonizm to kolejne mętne źródło. Ten, kto chce wszystko wykonywać perfekcyjnie, sam wywiera na siebie presję. A ta wewnętrzna presja paraliżuje go i zabiera mu ostatecznie całą energię. Perfekcjonista nie potrafi w pełni skoncentrować się na pracy i zapomnieć o wszystkim innym. A przy tym ciągle się zastanawia, czy wykonuje swoje zadania idealnie. Sam wywiera na siebie presję robienia wszystkiego bezbłędnie. Najczęściej ta właśnie presja prowadzi do błędów. Czasami perfekcjonista jest bardziej skoncentrowany na perfekcyjnym wykonywaniu pracy, innym razem na osądzie innych ludzi, na tym, co drudzy o nim pomyślą. Jedno i drugie odcina go od wewnętrznego źródła.

     Pragnienie udowodnienia czegoś samemu sobie jest również rozpowszechnioną postawą, która może prowadzić do wyczerpania. Zawsze wtedy, kiedy nie koncentrujemy się na pracy czy na ludziach, ale krążymy wokół siebie, wokół swojego znaczenia, sukcesu, uznania, czerpiemy z mętnego źródła, które wkrótce zostanie wyczerpane. Henri Nouwen, znany profesor uniwersytecki i kierownik duchowy, pisze w swoim opowiadaniu „Słuchałem ciszy” o rozmowie z Johnem Eudes Bambergerem, opatem z klasztoru trapistów, do którego wstąpił, bo szukał przemiany swojego życia. Powiedział opatowi, że po wykładach i rozmowach z ludźmi czuje się często bardzo wyczerpany. Odpowiedź była jasna i jednoznaczna: „Jesteś wyczerpany, ponieważ każdemu, kto przyjedzie na twoje wykłady, chcesz dowieść, że wybrał prawidłowy wykład. A pacjentom chcesz udowodnić, że wybrali właściwego terapeutę. Ta chęć udowadniania wyczerpuje cię. Jeśli czerpałbyś ze źródeł modlitwy, twoje wykłady nie byłyby tak wyczerpujące”. Podczas czytania tego wyjaśnienia natychmiast zaświtała mi nowa myśl. Podobnie było ze mną. Kiedy przed dwudziestu laty wygłaszałem wykłady, sam wywierałem na siebie presję. Chciałem dowieść słuchaczom, że jestem dobrym mówcą. Cierpiałem z powodu ambitnych wyobrażeń, że wszyscy powinni być zadowoleni po wysłuchaniu wykładu. Jeśli umiemy odpowiednio posługiwać się głosem, to wygłoszenie wykładu nie jest męczące. Męcząca staje się presja, którą sami na siebie wywieramy. Czy to jest ambicja, aby przewyższać innych, czy też zmuszanie się do udowadniania czegoś lub chęć, aby wszyscy byli zadowoleni, chęć bycia lubianym i uznawanym, to ostatecznie wszystkie te postawy wewnętrzne prowadzą do wyczerpania. Jeśli będę mówił to, co dyktuje mi serce, to wykład nie będzie zabierał mi energii, ale stanę się dzięki niemu jeszcze bardziej ożywiony.

     Wywieranie na siebie presji oczekiwań jest częstą postawą, z którą się spotykam. W czasie rozmów z nauczycielami stwierdzam, iż sami uważają, że konieczne jest optymalne przygotowywanie lekcji. Potrzebują dużo czasu, zanim lekcja będzie wyglądała tak, żeby byli z niej zadowoleni. Lecz w ten sposób prawie nigdy nie mogą skończyć pracy i tracą przy tym wszelką radość. Nie mają już żadnej satysfakcji w byciu kreatywnym i szukaniu nowych dróg w czasie zajęć. Skąd pochodzi ta presja, aby wykonywać wszystko możliwie jak najlepiej? Kto wywiera na nich tę presję? Kiedy stawiam to pytanie, słyszę zaraz, że odpowiedzialna jest za to szkoła, że dyrektor żąda od nich perfekcji i rodzice oczekują tak wiele. Moja odpowiedź brzmi wtedy: Ostatecznie to ja sam wywieram na siebie tę presję. Uginam się pod różnymi wymaganiami, przed roszczeniami pochodzącymi od mojego własnego „nad-ja” lub oczekiwań innych. Mamy wtedy prawo powiedzieć: Nie muszę przecież spełniać wszystkich oczekiwań. Inni mogą wyrażać swoje oczekiwania, ale ja jestem wolny i to ode mnie zależy, czy na nie odpowiem.

     W podobnej sytuacji jak nauczyciele, jest też wielu kapłanów. Przed każdym kazaniem wywierają na siebie presję, ponieważ chcą koniecznie kierować się wszystkimi oczekiwaniami słuchaczy. Jedni chcą przemawiać do ludzi wykształconych, inni zaś do prostych. Niektórzy chcą trafić szczególnie do młodych i szukają na siłę niekonwencjonalnego i nowoczesnego języka, który naśladowałby żargon młodzieży. Pytam wtedy, czy nie tworzą sobie jakichś wyobrażeń o słuchaczach. Jestem przekonany, że tworzą sobie obrazy, zamiast skoncentrować się na konkretnych słuchaczach i mówić im o tym, co poruszyło ich własne serce. Często jest to poprzeczka własnych zamiarów i celów, która każe im robić coś szczególnego. Słuchacze natychmiast zauważą, czy kaznodzieja chce osiągnąć coś określonego, czy też jest „przeźroczysty” i „przepuszczalny” dla działania Ducha Świętego.

piątek, 5 lutego 2016

Źródła siły wewnętrznej

Mętne źródła

     Często słyszę skargi od ludzi, którzy cierpią z powodu stresu panującego w miejscu pracy. Współpracownicy są zachęcani, aby ciągle pięli się wzwyż i zdobywali kolejne stopnie kariery, nie zważając na kolegów. Innych ludzi traktuje się tylko jako środek do osiągnięcia sukcesu. Jest popyt na zachowania agresywne i zdolności do przepychania się łokciami. Cechy te są uważane za konieczne i oczywiste na pozycjach przywódczych. Zdolność do przyjmowania obciążeń jest zaletą, którą trzeba umieć w każdej chwili udowodnić. Każdy jest w ten sposób zmuszany, aby sam wywierał presję na innych. Chce się zmuszać zarówno współpracownika, jak i na przykład dostawcę, aby (według naszego przekonania) dał z siebie maksimum możliwości. A to, że wielu nie wytrzymuje tego ciągłego napięcia, nikogo nie interesuje. Postawy agresywne nie przyczyniają się do zwiększenia osiągnięć, ale wręcz przeciwnie: blokują kreatywność i powodują nowe problemy: strach, zniechęcenie i wyczerpanie.
Wiele osób spycha te ciągłe napięcia do podświadomości i zapada na różne choroby. Nadciśnienie stało się chorobą powszechną, gdyż ludzie nie radzą sobie z wewnętrzną presją. Jeśli się od nich czegoś wymaga i nie pokazuje jednocześnie, z jakich źródeł mają czerpać, aby sprostać oczekiwaniom, dochodzi w konsekwencji do przeciążenia. Odnotowuje się coraz więcej przypadków depresji. Depresja jest u wielu krzykiem duszy przeciw zbyt wysokim wymaganiom. Mówi się dzisiaj o depresji wyczerpania, która występuje wtedy, kiedy wyczerpuje się, tzn. wysycha, wewnętrzne źródło, ponieważ chce się je wykorzystywać zbyt szybko i gwałtownie.

     To, czy nasza praca wypływa z mętnego, czy czystego źródła, rozpoznajemy po energii, która promieniuje z człowieka. Pewien pracownik wielkiej firmy opowiadał mi o kierowniku działu, który pracował czternaście godzin dziennie, a mimo to jego dział był najbardziej niezadowolony z całego zespołu. Jeśli zapytamy, dlaczego tak było, stanie się oczywiste, iż pracował tak dużo tylko dlatego, aby go nikt nie poddał nawet najmniejszej krytyce. Nie chciał zajmować stanowiska wobec współpracowników i ich spraw, lecz chował się za parawanem pracy. Jeśli ktoś mówi: „Musisz najpierw pracować tyle, co ja, żebyś mógł zabierać głos”, możemy przypuszczać, że czerpie z mętnego źródła. Pracuje tak dużo, żeby inni współpracownicy nie pozbawili go pewności siebie. Może się też zdarzyć, iż ktoś ucieka w pracę, aby uniknąć krytyki swojej żony i dzieci. Kiedy dzieci proszą, żeby poświęcił im trochę czasu, wtedy mówi: „Co jeszcze powinienem robić? I tak mam mnóstwo obowiązków!” Z takiej postawy emanuje agresja. Można tak zapracowywać się dzień w dzień, a harówka nie przyniesie błogosławieństwa, ale niezadowolenie i zgorzknienie. Jeśli ktoś czerpie ze źródła Ducha Świętego, emanuje z niego lekkość, kreatywność i po prostu życie. Radość z pracy udzieli się również wszystkim współpracownikom. Ktoś taki będzie nie tylko pracował, ale prawdziwie żył w tej pracy. Udzielanie czegoś z siebie nie wyczerpie go. Żeby odkryć w sobie to czyste źródło, musimy najpierw skonfrontować się z mętnymi źródłami, aby przez nie przedostać się do tego najczystszego, znajdującego się na dnie naszej duszy.