Termin "autyzm" w
odniesieniu do zaburzenia występującego u dzieci został wprowadzony w 1943 r. przez
Leo Kannera ze szpitala Johna Hopkinsa w Baltimore w Stanach Zjednoczonych
(Kanner, 1943). Kanner, uznawany za twórcę psychiatrii dziecięcej, opisał grupę
11 dzieci, u których zaobserwował specyficzny wzorzec zachowania. Występujące u
nich zaburzenie nazwał autyzmem wczesnodziecięcym, nawiązując do greckiego
słowa autos (sam). Wspólną nietypową cechą zachowania tych dzieci było bowiem
izolowanie się, preferowanie samotności i brak dążenia do kontaktów z innymi
ludźmi. "Zamknięte we własnym świecie" – tak przez wiele lat
opisywano osoby dotknięte autyzmem, a i dzisiaj metafora ta jest chętnie
wykorzystywana do określenia ich nietypowego funkcjonowania.
Od czasu opisu sporządzonego
przez Kannera nastąpił duży postęp w wiedzy na temat autyzmu. Wyodrębniono trzy
podstawowe obszary, w których ujawniają się charakterystyczne dla tego
zaburzenia nieprawidłowości (tak zwana autystyczna triada). Są to:
ograniczona zdolność
tworzenia relacji z innymi ludźmi i uczestniczenia w interakcjach społecznych,
zaburzona umiejętność
komunikowania się,
obecny w zachowaniu
schematyzm, ograniczony repertuar aktywności i zainteresowań połączony z
brakiem wyobraźni (APA, 2000).
Obszary, w jakich ujawniają
się symptomy, można w uproszczeniu przedstawić tak jak na rysunku obok. Jest na
nim widoczne, że dla autyzmu charakterystyczne jest występowanie zaburzeń we
wszystkich wymienionych sferach równocześnie. Jest to ważny warunek diagnozy,
pojedyncze symptomy mogą być bowiem obecne u osób z innymi zaburzeniami (a czasem
także u ludzi, których rozwój przebiega prawidłowo). Tak więc o szczególnym
charakterze autyzmu decyduje połączenie problemów w rozwoju społecznym
człowieka, w zdolności do komunikowania się oraz specyficznym sposobie
zachowania i rodzaju zainteresowań.
Autyzm jest aktualnie
rozpoznawany na podstawie list symptomów zawartych w dwóch największych
systemach klasyfikacyjnych chorób i zaburzeń funkcjonowania. Jeden z nich
opracowany został przez Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne (APA, 2000), drugi
przez Światową Organizację Zdrowia (WHO, 1992). Rozpoznanie autyzmu opiera się
w obydwu systemach na stwierdzeniu w zachowaniu diagnozowanej osoby wymienionej
powyżej triady zaburzeń, a listy uwzględnionych w nich konkretnych symptomów są
do siebie podobne (por. rozdz. 3).
Specjaliści z wielu krajów
wciąż pracują nad ustaleniem kryteriów diagnostycznych, które umożliwiałyby
trafniejsze niż obecnie rozpoznawanie autyzmu i bardziej precyzyjne odróżnianie
go od innych zaburzeń. Przy opracowywaniu tych kryteriów uwzględnia się
najnowsze odkrycia naukowe dotyczące funkcjonowania ludzkiego mózgu, a także
rozmaitych uwarunkowań autystycznego wzorca zachowania. Debaty i spory toczące
się w tym obszarze mają czasami bardzo gorący charakter, ale stopniowo
przybliżają nas do zrozumienia, czym jest autyzm. Nadal jednak jest w tym
obszarze wiele niejasności. Dotyczą one najważniejszych zagadnień:
• określenia granic autyzmu –
termin ten to "parasol" obejmujący swoim zakresem wiele podobnie
manifestujących się, ale zarazem różnych zaburzeń. Nie ma pewności, czy u
podłoża wszystkich z nich leżą te same przyczyny ani też czy w ogóle istnieją
wystarczające podstawy, żeby je klasyfikować łącznie. W miarę postępu wiedzy
zapewne uda się lepiej poznać te zaburzenia i bardziej precyzyjnie je rozdzielać;
• ustalenia, na czym polega
istota autyzmu – jego aktualna definicja ogranicza się do opisu nietypowego
zachowania. Nie wskazuje ona przyczyn ani mechanizmów, które prowadzą do tego
zachowania. Taki sposób ujmowania autyzmu wynika z ograniczonej wiedzy na jego
temat i prowadzi do łączenia ze sobą zaburzeń na podstawie podobieństwa wzorca
zachowania;
• wyjaśnienia przyczyn autyzmu
oraz czynników decydujących o dużej niejednorodności populacji osób z tym
zaburzeniem. Za diagnozą autyzmu kryją się rozmaite trudności, w bardzo
zróżnicowany sposób manifestujące się u poszczególnych dzieci i różnie
wpływające na ich możliwości życiowe. To sprawia, że rozpoznanie autyzmu nie
jest łatwe, a także powoduje, że każda osoba z tym zaburzeniem potrzebuje innej
pomocy.
Niejasności powstające wokół
autyzmu znajdują swoje odbicie w liczbie terminów dotyczących tego zagadnienia
(tab. 1). Wokół tych terminów istnieje wiele kontrowersji i często trudno
precyzyjnie wskazać granice lub różnice w ich znaczeniu.
WIĘCEJ INFORMACJI:
